از لقاح تا تشکیل بلاستوسیست
لقاح معمولاً در آمپول لوله رحمی رخ میدهد. اسپرم پیش از توانایی لقاح باید در دستگاه تناسلی مؤنث دچار ظرفیتیابی (Capacitation) شود. طی این فرایند، پوشش گلیکوپروتئینی و پروتئینهای پلاسمای منی از سطح بخش آکروزومی اسپرم حذف میشوند.سپس اسپرم متصل به زونا پلوسیدا دچار واکنش آکروزومی (Acrosome reaction) میشود و آنزیمهای لازم برای عبور از پوششهای اطراف اووسیت را آزاد میکند.اسپرم باید سه سد را پشت سر بگذارد:- کرونا رادیاتا- زونا پلوسیدا- غشای سلولی اووسیتپس از ورود یک اسپرم، گرانولهای قشری اووسیت آزاد میشوند و واکنش قشری و واکنش زونا رخ میدهد. این تغییرات مانع ورود اسپرمهای دیگر و ایجاد پلیاسپرمی میشوند.ورود اسپرم همچنین اووسیت ثانویه را تحریک میکند تا میوز II را کامل کند. سپس پیشهسته مؤنث و پیشهسته مذکر تشکیل میشوند. با همانندسازی DNA و ترکیب کروموزومهای والدین، زیگوت دیپلوئید ایجاد میشود.نتایج اصلی لقاح عبارتاند از:- بازگشت عدد دیپلوئید کروموزومی- تعیین جنس کروموزومی جنین- ایجاد ترکیب ژنتیکی جدید- آغاز تقسیمات تسهیمی- تقسیمات تسهیمی و مورولاحدود ۳۰ ساعت پس از لقاح، زیگوت به مرحله دو سلولی میرسد. سلولهای حاصل از تقسیمات اولیه بلاستومر (Blastomere) نام دارند. با هر تقسیم، تعداد سلولها بیشتر اما اندازه هر سلول کوچکتر میشود؛ زیرا حجم کلی مجموعه همچنان توسط زونا پلوسیدا محدود شده است.تا مرحله هشت سلولی، بلاستومرها آرایشی نسبتاً شل دارند. پس از سومین تقسیم، پدیده فشردگی (Compaction) رخ میدهد؛ یعنی سلولها تماس خود را با یکدیگر افزایش میدهند و به صورت تودهای متراکم درمیآیند.حدود روز سوم، جنین به مرحله ۱۲ تا ۱۶ سلولی میرسد و مورولا (Morula) نامیده میشود. در مورولا دو جمعیت سلولی قابل تشخیص میشوند:سلولهای داخلی که توده سلولی داخلی را میسازند. منشأ جنین اصلی است.سلولهای خارجی که توده سلولی خارجی را تشکیل میدهند. عمدتاً تروفوبلاست و بخش جنینی جفت را ایجاد میکند.
لانهگزینی
لانهگزینی یا Implantation معمولاً در حدود روز ششم پس از لقاح آغاز میشود. بلاستوسیست از قطب جنینی، یعنی سمتی که امبریوبلاست قرار دارد، به اپیتلیوم آندومتر متصل میشود.محل طبیعی لانهگزینی، آندومتر دیواره قدامی یا خلفی جسم رحم است. در این زمان، آندومتر تحت تأثیر پروژسترون در فاز ترشحی قرار دارد و غدد آن پرپیچوخم، عروق آن گشاد و استرومای آن غنی از مواد غذایی است.آندومتر در این مرحله از سه ناحیه تشکیل میشود:لایه فشرده سطحیلایه اسفنجی میانیلایه قاعدهای عمقی
در قاعدگی، لایههای فشرده و اسفنجی ریزش میکنند؛ اما لایه قاعدهای باقی میماند و آندومتر چرخه بعد را بازسازی میکند.
اتصال بلاستوسیست به آندومتر
نخست، بلاستوسیست به اپیتلیوم رحم نزدیک و متصل میشود. مولکولهای چسبندگی سلولی، از جمله سلکتینها و اینتگرینها، در این اتصال نقش دارند. سپس سلولهای تروفوبلاست بین سلولهای اپیتلیال آندومتر نفوذ میکنند.لانهگزینی فرایندی یکطرفه نیست؛ بلکه حاصل تعامل متقابل میان تروفوبلاست و آندومتر آمادهشده است. آمادگی آندومتر تحت کنترل اصلی پروژسترون قرار دارد.
تمایز تروفوبلاست
در روز هشتم، تروفوبلاست به دو لایه متمایز میشود:۱: سیتوتروفوبلاست (Cytotrophoblast): لایه داخلی از سلولهای تکهستهای با قدرت تقسیم میتوزی۲: سنسیشیوتروفوبلاست (Syncytiotrophoblast): لایه خارجی چندهستهای بدون مرز سلولی مشخص که به درون استرومای آندومتر نفوذ میکندسلولهای سیتوتروفوبلاست تقسیم میشوند و سلولهای جدید به سنسیشیوتروفوبلاست مهاجرت کرده و با آن ادغام میشوند. سنسیشیوتروفوبلاست خود فاقد میتوز آشکار است و گسترش آن وابسته به افزودن سلول از سیتوتروفوبلاست است.در روز نهم، واکوئولهایی در سینسیتیوتروفوبلاست ظاهر میشوند و با اتصال به یکدیگر، فضاهای لاکونار را تشکیل میدهند. طی روزهای ۱۱ و ۱۲، سینسیشیوتروفوبلاست مویرگهای گشادشده آندومتر یا سینوزوئیدها را فرسایش میدهد. خون مادر وارد لاکوناها میشود و گردش ابتدایی رحمی ـ جفتی آغاز میگردد.تا پایان هفته دوم، بلاستوسیست تقریباً بهطور کامل در آندومتر مدفون شده و محل ورود آن با اپیتلیوم رحم پوشیده میشود.
واکنش دسیدوآ
سلولهای استرومای آندومتر پیرامون محل لانهگزینی بزرگ، پر از گلیکوژن و لیپید و از نظر بافتی ادماتو میشوند. این تغییرات واکنش دسیدوآ (Decidual reaction) نام دارد و برای تغذیه اولیه جنین و تنظیم نفوذ تروفوبلاست اهمیت دارد.
ترشح hCG
سینسیتیوتروفوبلاست هورمون hCG ترشح میکند. این هورمون جسم زرد را حفظ میکند تا تولید پروژسترون ادامه یابد. تا پایان هفته دوم، مقدار hCG معمولاً برای شناسایی در آزمایشهای بارداری کافی است.