چرخه FSH و LH

چرخه تخمدانی توسط محور هیپوتالاموس ـ هیپوفیز ـ تخمدان تنظیم می‌شود. هیپوتالاموس هورمون آزادکننده گنادوتروپین یا GnRH ترشح می‌کند. GnRH بر هیپوفیز قدامی اثر کرده و ترشح دو گنادوتروپین اصلی، یعنی FSH و LH را تحریک می‌کند.

فاز فولیکولی

در ابتدای چرخه، کاهش استروژن و پروژسترون ناشی از تحلیل جسم زرد قبلی، مهار محور هیپوتالاموس ـ هیپوفیز را کاهش می‌دهد و مقدار FSH اندکی افزایش می‌یابد. FSH گروهی از فولیکول‌های در حال رشد را از آترزی نجات می‌دهد و رشد سلول‌های گرانولوزا را تقویت می‌کند.در مدل دو سلولی ـ دو گنادوتروپینی، LH بر سلول‌های تکای داخلی اثر کرده و تولید آندروژن‌ها، به‌ویژه آندروستندیون و تستوسترون، را تحریک می‌کند. این آندروژن‌ها وارد سلول‌های گرانولوزا می‌شوند و تحت تأثیر FSH و آنزیم آروماتاز به استروژن، به‌ویژه استرادیول، تبدیل می‌گردند.افزایش استروژن سبب رشد آندومتر و ورود آن به فاز تکثیری یا Proliferative phase می‌شود. همچنین مخاط دهانه رحم رقیق‌تر می‌شود تا عبور اسپرم آسان‌تر گردد.در بیشتر فاز فولیکولی، استروژن بر هیپوفیز بازخورد منفی دارد و ترشح FSH را محدود می‌کند. در نتیجه، بسیاری از فولیکول‌های در حال رشد دچار آترزی می‌شوند و فولیکولی که حساسیت بیشتری به FSH دارد به‌عنوان فولیکول غالب باقی می‌ماند.

جهش LH و تخمک‌گذاری

زمانی که غلظت استروژن برای مدت کافی بالا باقی بماند، اثر آن از بازخورد منفی به بازخورد مثبت تبدیل می‌شود. در نتیجه، ترشح LH به‌طور ناگهانی افزایش می‌یابد و LH surge ایجاد می‌شود. افزایش کوچک‌تری نیز در FSH رخ می‌دهد.جهش LH چند اثر مهم دارد:اووسیت اولیه را وادار به تکمیل میوز I می‌کند.تشکیل اووسیت ثانویه و جسم قطبی اول را سبب می‌شود.میوز II را آغاز می‌کند.لوتئینه‌شدن سلول‌های گرانولوزا و تکا را تحریک می‌کند.فعالیت آنزیم‌های تجزیه‌کننده دیواره فولیکول و پروستاگلاندین‌ها را افزایش می‌دهد.موجب پارگی فولیکول و تخمک‌گذاری می‌شود.تخمک‌گذاری معمولاً حدود میانه یک چرخه ۲۸ روزه رخ می‌دهد، اما زمان دقیق آن میان افراد و حتی میان چرخه‌های یک فرد متغیر است.

فاز لوتئال

پس از تخمک‌گذاری، سلول‌های گرانولوزا و تکای داخلی باقی‌مانده تحت تأثیر LH به سلول‌های لوتئینی تبدیل می‌شوند و جسم زرد (Corpus luteum) را تشکیل می‌دهند.جسم زرد پروژسترون و مقداری استروژن ترشح می‌کند. پروژسترون آندومتر را از حالت تکثیری به فاز ترشحی یا Secretory phase می‌برد. غدد رحمی پیچ‌خورده و پرترشح می‌شوند، شریان‌های مارپیچی گسترش می‌یابند و آندومتر برای پذیرش بلاستوسیست آماده می‌شود.اگر لقاح و لانه‌گزینی رخ ندهد، جسم زرد حدود ۹ روز پس از تخمک‌گذاری به بیشترین رشد خود می‌رسد و سپس تحلیل می‌رود. کاهش پروژسترون و استروژن موجب انقباض شریان‌های مارپیچی و ریزش لایه‌های عملکردی آندومتر می‌شود و قاعدگی آغاز می‌گردد.اگر لانه‌گزینی رخ دهد، سین‌سیشیوتروفوبلاست هورمون hCG ترشح می‌کند. hCG عملکردی شبیه LH دارد و مانع تحلیل جسم زرد می‌شود. جسم زرد بارداری تا زمانی که جفت بتواند مقدار کافی پروژسترون تولید کند، به حفظ آندومتر و بارداری کمک می‌کند.