درماتیت آتوپیک و درماتیت سبورئیک
درماتیتها یا اگزماها گروهی از بیماریهای التهابی اپیدرماند که با خارش، اریتم، پوسته و در موارد مزمن ضخیمشدن پوست تظاهر میکنند. درماتیت آتوپیک بر پایهٔ اختلال سد پوستی و زمینهٔ آتوپی ایجاد میشود؛ درماتیت سبورئیک نواحی غنی از غدد سباسه را درگیر میکند و مخمر مالاسزیا در التهاب آن نقش دارد.
درماتیت آتوپیک
درماتیت آتوپیک بیماری التهابی مزمن و عودکنندهای است که با خارش شدید شناخته میشود. نقص سد پوستی، از جمله کاهش فیلاگرین، ورود آلرژنها و میکروبها را آسان میکند و التهاب با غلبهٔ پاسخ Th2 شکل میگیرد. بیماری اغلب در شیرخوارگی شروع میشود و با آسم و رینیت آلرژیک در بیمار یا خانواده همراه است.
محل ضایعات با سن تغییر میکند. در شیرخوار، ضایعات اگزمایی خارشدار روی صورت و سطوح اکستانسور اندامها ظاهر میشوند. در کودک بزرگتر و بزرگسال، چینهای فلکسور مانند حفرهٔ آرنج و پشت زانو درگیر میشوند و خاراندن مزمن به لیکنیفیکاسیون میانجامد.
معیارهای تشخیصی Hanifin–Rajka
تشخیص درماتیت آتوپیک بالینی است و به دستکم سه معیار ماژور و سه معیار مینور نیاز دارد. معیارهای ماژور چهار مورد است: خارش، شکل و توزیع تیپیک ضایعات متناسب با سن، سیر مزمن یا عودکننده، و سابقهٔ شخصی یا خانوادگی آتوپی (درماتیت آتوپیک، آسم یا رینیت آلرژیک).
معیارهای مینور متعددند؛ مهمترین آنها: خشکی پوست، ایکتیوز، کراتوز پیلاریس و افزایش خطوط کف دست، افزایش IgE سرم و تست پوستی فوری مثبت، شروع در سنین پایین، استعداد عفونت پوستی با استافیلوکوک و هرپس سیمپلکس، چین زیرچشمی Dennie–Morgan، تیرگی اطراف چشم، پیتریازیس آلبا، اگزمای نوک پستان، التهاب لب، کونژکتیویت عودکننده، قوز قرنیه، کاتاراکت قدامی زیرکپسولی، درموگرافیسم سفید و خارش هنگام تعریق.
سیر مزمن یا عودکننده معیار ماژور است؛ خشکی پوست، شروع زودرس و کراتوز پیلاریس معیار مینورند.
اختلال سد پوستی، بیمار آتوپیک را مستعد عفونت میکند. کلونیزاسیون با استافیلوکوک اورئوس شایع است و عفونت ثانویه ضایعات را تشدید میکند. خطرناکترین عارضهٔ عفونی، انتشار هرپس سیمپلکس روی پوست اگزمایی یا اگزما هرپتیکوم است که در مبحث عفونتهای ویروسی آمده است.
پیتریازیس آلبا
پیتریازیس آلبا شکل خفیفی از درماتیت اگزمایی در کودکان است. پچهای هیپوپیگمانته با حدود نامشخص و پوستهٔ ظریف روی گونهها و گاهی تنه دیده میشوند و در پوست تیره واضحترند. ضایعات در تابستان بیشتر به چشم میآیند، چون پوست اطراف برنزه میشود و تضاد رنگ افزایش مییابد.
پیتریازیس آلبا از معیارهای مینور درماتیت آتوپیک است و بیشترین همراهی را با آن دارد. درمان شامل مرطوبکننده، ضدآفتاب و در صورت نیاز کورتیکواستروئید ضعیف کوتاهمدت است و ضایعات بهتدریج بهبود مییابند.
در ویتیلیگو ضایعه کاملاً بیرنگ، با حدود واضح و بدون پوسته است؛ در پیتریازیس آلبا کمرنگ، با حدود نامشخص و پوستهٔ ظریف.
درماتیت سبورئیک
درماتیت سبورئیک بیماری التهابی مزمن و عودکنندهای است که نواحی غنی از غدد سباسه را درگیر میکند. پاسخ التهابی به مخمر مالاسزیا در ایجاد آن نقش دارد؛ به همین دلیل داروهای ضدقارچ اساس درماناند. ضایعات بهصورت پچ یا پلاک اریتماتو با پوستهٔ زرد و چرب و حدود نسبتاً مشخص ظاهر میشوند.
شایعترین محلها اسکالپ (شوره)، ابروها، چین نازولبیال، پشت گوش، مرکز صورت و ناحیهٔ پرهاسترنالاند. روی سینه، پاپولهای فولیکولر قرمز تا قهوهای ممکن است به هم بپیوندند و نمای گلبرگی (Petaloid) بسازند.
درماتیت سبورئیک در بیماریهای نورولوژیک، بهویژه پارکینسون، و نیز در HIV شایعتر و شدیدتر است. استرس و هوای سرد هم بیماری را تشدید میکنند.
بیمار پارکینسونی با پچهای اریتماتو و پوستهٔ زرد در سر، صورت و ناحیهٔ استرنال، درماتیت سبورئیک دارد.
درمان درماتیت سبورئیک
درمان خط اول ضدقارچ موضعی مانند کتوکونازول به شکل کرم یا شامپوست؛ شامپوی سلنیوم سولفاید و زینک پیریتیون جایگزینهای آناند. اگر التهاب قابلتوجه باشد، دورهٔ کوتاه کورتیکواستروئید موضعی ضعیف یا مهارکنندهٔ کلسینورین موضعی اضافه میشود.
در بیماری گسترده، شدید یا مقاوم به درمان موضعی، ضدقارچ خوراکی مانند فلوکونازول یا ایتراکونازول تجویز میشود.
درمان سیستمیک درماتیت سبورئیک مقاوم، ضدقارچ خوراکی مانند فلوکونازول است؛ نه سرکوبگر ایمنی.
ضایعات شبهسبورئیک دارویی
برخی داروها ضایعاتی مشابه درماتیت سبورئیک ایجاد یا آن را تشدید میکنند. متیلدوپا شاخصترین آنهاست؛ لیتیم، کلرپرومازین و برخی داروهای ضدسایکوز، سایمتیدین و املاح طلا نیز در این گروهاند. سرنخ تشخیص، شرححال دارویی و بهبود ضایعات پس از قطع دارو است.
متیلدوپا شناختهشدهترین علت دارویی ضایعات شبه درماتیت سبورئیک است.