انرژی و متابولیسم
بدن انرژی لازم برای حفظ حیات، فعالیت و رشد را از اکسیداسیون درشتمغذیها به دست میآورد. تعادل میان انرژی دریافتی از غذا و انرژی مصرفی بدن، وزن را تعیین میکند: تعادل مثبت به افزایش وزن و تعادل منفی به کاهش وزن میانجامد.
محاسبهٔ انرژی غذا
انرژی هر غذا با ضرایب فیزیولوژیک (ضرایب آتواتر) محاسبه میشود: هر گرم کربوهیدرات حدود ۴ کیلوکالری، هر گرم پروتئین حدود ۴ کیلوکالری، هر گرم چربی حدود ۹ کیلوکالری و هر گرم الکل حدود ۷ کیلوکالری انرژی تولید میکند. ویتامینها، مواد معدنی و آب انرژی ندارند.
برای مثال، میانوعدهای با ۱۶ گرم کربوهیدرات، ۷ گرم پروتئین و ۹ گرم چربی، ۶۴ کیلوکالری از کربوهیدرات، ۲۸ کیلوکالری از پروتئین و ۸۱ کیلوکالری از چربی، یعنی در مجموع ۱۷۳ کیلوکالری انرژی دارد. با وجود وزن کمتر، بیشترین سهم انرژی از چربی است.
هر گرم چربی ۹ کیلوکالری، هر گرم کربوهیدرات و پروتئین ۴ کیلوکالری و هر گرم الکل ۷ کیلوکالری انرژی دارد.
اجزای مصرف انرژی روزانه
انرژی مصرفی کل روزانه از سه جزء تشکیل میشود:
| جزء | سهم از کل | توضیح |
|---|---|---|
| متابولیسم پایه (BMR) | ۶۰ تا ۷۵ درصد | انرژی لازم برای تنفس، گردش خون، کار کلیه و مغز و حفظ شیبهای یونی در استراحت کامل؛ بزرگترین جزء |
| فعالیت بدنی | ۱۵ تا ۳۰ درصد | متغیرترین جزء؛ تنها جزئی که بهطور ارادی قابل تغییر زیاد است |
| اثر گرمایی غذا | حدود ۱۰ درصد | انرژی صرفشده برای هضم، جذب و متابولیسم غذا؛ کوچکترین جزء |
متابولیسم پایه با تودهٔ بدون چربی (عضله) رابطهٔ مستقیم دارد و در مردان، افراد جوان و در تب و پرکاری تیروئید بیشتر است. کالریمتری غیرمستقیم، با اندازهگیری اکسیژن مصرفی و دیاکسید کربن تولیدی، روش سنجش مصرف انرژی است و خودش جزء مصرف انرژی نیست.
بزرگترین جزء مصرف انرژی روزانه: متابولیسم پایه.
سوخت ترجیحی اندامها
اندامها بسته به ساختار و وضعیت تغذیه، سوختهای متفاوتی مصرف میکنند. مغز در شرایط وجود گلوکز کافی، انرژی خود را تقریباً فقط از گلوکز تأمین میکند؛ چون اسیدهای چرب متصل به آلبومین بهخوبی از سد خونی–مغزی عبور نمیکنند و مغز ذخیرهٔ گلیکوژن قابلتوجهی ندارد. در گرسنگی طولانی، کبد اجسام کتونی میسازد و مغز بخش مهمی از انرژی خود را از آنها میگیرد.
| اندام | سوخت اصلی در شرایط سیری |
|---|---|
| مغز | گلوکز (انحصاری تا وقتی گلوکز کافی است) |
| گلبول قرمز | گلوکز در همهٔ شرایط (بدون میتوکندری؛ گلیکولیز بیهوازی) |
| قلب | اسیدهای چرب (۶۰ تا ۸۰ درصد) |
| کبد | اسیدهای چرب و اسیدهای آمینه |
| انتروسیتهای روده | گلوتامین |
اندامی که در حضور گلوکز کافی، انرژی خود را انحصاری از گلوکز تأمین میکند: مغز.