اپتیک و عیوب انکساری
قرنیه و عدسی مثل یک سیستم عدسی، پرتوهای نور را روی شبکیه متمرکز میکنند. قرنیه حدود دوسوم قدرت انکساری چشم را تأمین میکند و عدسی بقیه را؛ عدسی با تطابق میتواند قدرت خود را برای دید نزدیک افزایش دهد. هر ناهماهنگی میان قدرت انکساری چشم و طول محوری آن، عیب انکساری ایجاد میکند.
امتروپی و آمتروپی
در امتروپی، پرتوهای موازی نور، بدون فعالیت تطابق، دقیقاً روی فووهآ متمرکز میشوند و چشم برای دید دور به عدسی اصلاحی نیاز ندارد. اگر این تعادل به هم بخورد، آمتروپی ایجاد میشود: در نزدیکبینی (میوپی) کانون جلوی شبکیه و در دوربینی (هیپروپی) پشت شبکیه تشکیل میشود.
آنیزومتروپی به تفاوت قابلتوجه عیب انکساری دو چشم گفته میشود و خودش محل تشکیل کانون را توصیف نمیکند. اهمیت آن در کودکان است، چون چشمی که تصویر تارتری دارد ممکن است دچار آمبلیوپی شود.
نزدیکبینی با عدسی مقعر (منفی) و دوربینی با عدسی محدب (مثبت) اصلاح میشود.
انواع نزدیکبینی
نزدیکبینی بر اساس مکانیسم به سه نوع تقسیم میشود. شایعترین نوع، نزدیکبینی محوری است که از بلندتر بودن کره چشم ایجاد میشود. در دو نوع دیگر، طول چشم طبیعی است اما قدرت انکساری اجزای اپتیکی افزایش یافته است:
| نوع | مکانیسم | مثال |
|---|---|---|
| محوری | افزایش طول قدامی–خلفی کرهٔ چشم | میوپی ساده و میوپی پاتولوژیک (طول بیش از ۲۶ میلیمتر) |
| انحنایی (انکساری) | افزایش انحنا و قدرت قرنیه یا عدسی | کراتوکونوس |
| ضریبی | افزایش ضریب انکسار عدسی | کاتاراکت نوکلئار، هیپرگلیسمی |
نزدیکبینی در کراتوکونوس از نوع انحنایی (انکساری) است و با آستیگماتیسم نامنظم همراه است.
طول قدامی–خلفی طبیعی چشم بالغ حدود ۲۴ میلیمتر است و هر یک میلیمتر تغییر در آن، حدود ۳ دیوپتر عیب انکساری ایجاد میکند. بنابراین چشمی با طول ۲۶ میلیمتر حدود ۶ دیوپتر نزدیکبینی دارد و با عدسی مقعر ۶ دیوپتر اصلاح میشود.
آستیگماتیسم
در آستیگماتیسم، دو نصفالنهار اصلی قرنیه قدرت انکساری متفاوتی دارند؛ بنابراین بهجای یک کانون نقطهای، دو خط کانونی عمود بر هم تشکیل میشود. نامگذاری بر اساس محل این دو خط نسبت به شبکیه است:
| نوع | محل دو خط کانونی |
|---|---|
| نزدیکبینی ساده | یکی روی شبکیه، دیگری جلوی شبکیه |
| دوربینی ساده | یکی روی شبکیه، دیگری پشت شبکیه |
| نزدیکبینی مرکب | هر دو جلوی شبکیه |
| دوربینی مرکب | هر دو پشت شبکیه |
| مختلط | یکی جلو و دیگری پشت شبکیه |
در آستیگماتیسم منظم، دو نصفالنهار اصلی بر هم عمودند و با عدسی استوانهای اصلاح میشوند. در آستیگماتیسم نامنظم، مانند کراتوکونوس یا اسکار قرنیه، سطح قرنیه ناهموار است و عینک دید را کامل اصلاح نمیکند؛ لنز تماسی سخت سطح انکساری منظمی جایگزین قرنیه میکند.
پیرچشمی و محاسبهٔ عینک مطالعه
با افزایش سن، عدسی انعطاف خود را از دست میدهد و دامنهٔ تطابق کم میشود: حدود ۱۴ دیوپتر در ۱۰ سالگی، حدود ۴ دیوپتر در ۴۰ سالگی و حدود ۲ دیوپتر در ۵۰ سالگی. وقتی تطابق باقیمانده برای دید در فاصلهٔ مطالعه کافی نباشد، پیرچشمی علامتدار میشود. افراد دوربین زودتر و افراد نزدیکبین دیرتر دچار علائم آن میشوند.
برای مطالعهٔ راحت، فرد فقط از نیمی از دامنهٔ تطابق خود استفاده میکند و نیم دیگر ذخیره میماند. نیاز دیوپتری هر فاصله برابر عکس آن فاصله به متر است؛ مثلاً ۲۵ سانتیمتر نیاز به ۴ دیوپتر دارد. شمارهٔ عینک مطالعه از تفاضل این نیاز و نصف دامنهٔ تطابق به دست میآید.
زن ۴۵ ساله با دامنهٔ تطابق ۳ دیوپتر برای مطالعه در ۲۵ سانتیمتر: ۴ منهای ۱٫۵ = عینک ۲٫۵+ دیوپتر.
حدت بینایی
حدت بینایی اسنلن بهصورت کسر بیان میشود: صورت کسر فاصلهٔ فرد از چارت است و مخرج آن، فاصلهای که چشم طبیعی همان ردیف را از آنجا میخواند. دید 20/40 یعنی فرد از ۲۰ فوتی حروفی را میبیند که چشم طبیعی از ۴۰ فوتی میبیند. معادل متری آن 6/12 و معادل اعشاری آن 5/10 است؛ یعنی قدرت تفکیک چشم نصف حالت طبیعی است.
اگر دید با نگاه کردن از صفحهٔ سوراخدار (Pinhole) بهتر شود، علت کاهش دید به احتمال زیاد عیب انکساری است. اگر بهتر نشود، باید به دنبال علت ارگانیک مانند کاتاراکت، بیماری شبکیه یا عصب بینایی بود.
صورت کسر اسنلن فاصلهٔ بیمار از چارت است و مخرج آن فاصلهای که چشم طبیعی همان حروف را میبیند.