کونژنکتیویت‌ها

کونژنکتیویت شایع‌ترین علت چشم قرمز است. نوع ترشح، وجود فولیکول یا پاپیلا روی ملتحمهٔ پلکی، خارش و لنفادنوپاتی جلوی گوش، مهم‌ترین سرنخ‌ها برای تشخیص عامل آن‌اند. در کونژنکتیویت، دید معمولاً حفظ است؛ کاهش دید، درد شدید یا ترس از نور زیاد نشانهٔ درگیری قرنیه یا بیماری جدی‌تر است.

کراتوکونژنکتیویت اپیدمیک آدنوویروسی

آدنوویروس (به‌ویژه تیپ‌های ۸، ۱۹ و ۳۷) بسیار مسری است و از راه دست، ترشحات چشم، حوله و وسایل معاینه منتقل می‌شود. بیماری با قرمزی، اشک‌ریزش، احساس جسم خارجی و ترشح آبکی شروع می‌شود و طی ۳ تا ۷ روز چشم دوم هم درگیر می‌شود. کونژنکتیویت فولیکولار، کموز، گاهی غشای کاذب و لنفادنوپاتی جلوی گوش دیده می‌شود.

حدود یک تا دو هفته پس از شروع، پاسخ ایمنی سلولی به آنتی‌ژن‌های ویروسی، ارتشاح‌های زیراپی‌تلیالی (SEI) در قرنیه ایجاد می‌کند. این ارتشاح‌ها باعث کاهش دید و ترس از نور می‌شوند و ممکن است ماه‌ها باقی بمانند، حتی وقتی ویروس دیگر وجود ندارد و بیمار مسری نیست.

درمان حمایتی است: کمپرس سرد، اشک مصنوعی و رعایت بهداشت برای جلوگیری از انتقال. اگر ارتشاح‌های مرکزی دید را به‌طور قابل‌توجهی کاهش دهند، چشم‌پزشک پس از رد هرپس، کورتیکواستروئید موضعی را با احتیاط تجویز می‌کند. NSAID موضعی اثری بر این ارتشاح‌ها ندارد.

کونژنکتیویت کلامیدیایی بزرگسالان

کونژنکتیویت انکلوزیونی با سروتایپ‌های D تا K کلامیدیا تراکوماتیس ایجاد می‌شود و بیشتر از راه جنسی به چشم می‌رسد. در جوان فعال جنسی، کونژنکتیویت مزمن (بیش از دو هفته) با ترشح مخاطی–چرکی، فولیکول‌های ملتحمهٔ پلک تحتانی و لنفادنوپاتی جلوی گوش دیده می‌شود.

چون مخزن عفونت در دستگاه تناسلی است، درمان موضعی کافی نیست و آنتی‌بیوتیک خوراکی لازم است: آزیترومایسین ۱ گرم تک‌دوز، داکسی‌سایکلین ۱۰۰ میلی‌گرم دو بار در روز به مدت ۷ روز، یا اریترومایسین ۵۰۰ میلی‌گرم هر ۶ ساعت به مدت ۷ روز. شریک جنسی هم باید بررسی و درمان شود.

تراخم با سروتایپ‌های A تا C ایجاد می‌شود و عفونت مکرر آن در مناطق اندمیک، فولیکول‌های ملتحمهٔ پلک فوقانی، اسکار خطی (Arlt line)، فرورفتگی‌های لیمبوس (Herbert pits)، تریکیازیس و در نهایت کدورت قرنیه و کوری ایجاد می‌کند.

افتالمی نوزادی

هر کونژنکتیویت در ماه اول زندگی، افتالمی نوزادی نامیده می‌شود. زمان شروع، مهم‌ترین سرنخ برای تشخیص عامل آن است:

افتالمی گونوکوکی اورژانس است، چون نایسریا گونوره‌آ می‌تواند از اپی‌تلیوم سالم قرنیه عبور کند و طی مدت کوتاهی زخم و سوراخ شدن قرنیه ایجاد کند. نوزاد بستری می‌شود، چشم‌ها مکرر با نرمال سالین شسته می‌شوند و یک دوز سفتریاکسون ۲۵ تا ۵۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم (حداکثر ۱۲۵ میلی‌گرم) عضلانی یا وریدی تجویز می‌شود. نوزاد از نظر عفونت منتشر بررسی و والدین هم درمان می‌شوند.

افتالمی کلامیدیایی با اریترومایسین خوراکی به مدت ۱۴ روز درمان می‌شود تا عفونت ریوی همراه هم پوشش داده شود.

کونژنکتیویت‌های آلرژیک

خارش علامت اصلی همهٔ کونژنکتیویت‌های آلرژیک است. شایع‌ترین نوع، کونژنکتیویت تب یونجه (فصلی) است که با واکنش حساسیت نوع یک و واسطهٔ IgE به آلرژن‌هایی مانند گردهٔ گیاهان ایجاد می‌شود. بیمار اغلب سابقهٔ رینیت آلرژیک یا آسم دارد و با خارش شدید و ناگهانی دوطرفه، تورم پلک، پرخونی ملتحمه و کموز مراجعه می‌کند.

کونژنکتیویت تب یونجه به کمپرس سرد، آنتی‌هیستامین موضعی و خوراکی و تثبیت‌کنندهٔ ماست‌سل به‌سرعت پاسخ می‌دهد و قرنیه را درگیر نمی‌کند.

کراتوکونژنکتیویت بهاره (VKC) آلرژی مزمن، دوطرفه و عودکننده‌ای است که بیشتر در پسران کودک و نوجوان در مناطق گرم دیده می‌شود و در بهار و تابستان تشدید می‌شود. خارش شدید، ترس از نور، بلفارواسپاسم و ترشح غلیظ و چسبناک از علائم آن است. پاپیلاهای سنگفرشی درشت در ملتحمهٔ پلک فوقانی و برجستگی‌های ژلاتینی لیمبوس با نقاط سفید هورنر–ترانتاس مشخصهٔ آن‌اند.

در VKC خفیف، تثبیت‌کنندهٔ ماست‌سل و آنتی‌هیستامین موضعی کافی است و در بیماران با تشدید فصلی، درمان چند هفته پیش از فصل شروع می‌شود. در موارد شدید یا وقتی زخم سپری (Shield ulcer) قرنیه را تهدید می‌کند، دورهٔ کوتاه کورتیکواستروئید موضعی تجویز می‌شود و سیکلوسپورین یا تاکرولیموس موضعی برای درمان نگه‌دارنده به کار می‌رود. مصرف طولانی‌مدت استروئید به دلیل گلوکوم، کاتاراکت و عفونت ممنوع است.

کونژنکتیویت فلیکتنولار

فلیکتنول واکنش حساسیت تأخیری ملتحمه یا قرنیه به آنتی‌ژن‌های میکروبی است؛ امروزه شایع‌ترین آنتی‌ژن، استافیلوکوک لبهٔ پلک است و در گذشته با سل همراه بود. ضایعه ندول کوچک و ملتهبی با نقص اپی‌تلیوم روی ملتحمهٔ بولبار نزدیک لیمبوس است و بیشتر در کودکان و جوانان دیده می‌شود.

درمان شامل کنترل بلفاریت زمینه‌ای با بهداشت پلک و آنتی‌بیوتیک موضعی، همراه با دورهٔ کوتاه کورتیکواستروئید موضعی برای رفع التهاب است. فلیکتنول ملتحمه طی ۱۰ تا ۱۴ روز بدون اسکار بهبود می‌یابد، اما فلیکتنول قرنیه ممکن است اسکار به جا بگذارد.

مولوسکوم کونتاژیوزوم پلک

پاپول‌های کوچک، براق و ناف‌دار روی لبهٔ پلک، ذرات ویروس پاکس را به داخل اشک می‌ریزند و کونژنکتیویت فولیکولار مزمن و یک‌طرفه ایجاد می‌کنند. تا ضایعه باقی است، کونژنکتیویت بهبود نمی‌یابد؛ بنابراین درمان، برداشتن کامل ضایعات پلک با اکسیزیون، کورتاژ یا کرایوتراپی است.