آمیب‌های بیماری‌زای انسان دو الگوی متفاوت دارند. Entamoeba histolytica از راه مدفوعی–دهانی منتقل می‌شود، در کولون زندگی می‌کند و می‌تواند به کبد گسترش یابد. آمیب‌های آزادزی از محیط وارد می‌شوند و بیشتر قرنیه یا دستگاه عصبی مرکزی را درگیر می‌کنند؛ بنابراین راه تماس و محل بیماری، مسیر تشخیص را تعیین می‌کند.
Entamoeba histolytica مهم‌ترین آمیب بیماری‌زای روده‌ای است. انسان با بلع کیست بالغ چهار‌هسته‌ای از آب یا غذای آلوده مبتلا می‌شود. Excystation در رودهٔ باریک رخ می‌دهد و تروفوزوئیت‌ها در کولون مستقر می‌شوند.
تروفوزوئیت با اتصال به مخاط و ترشح پروتئازها به کولون حمله می‌کند. ضایعهٔ کلاسیک، زخم Flask-shaped است و بیماری می‌تواند با درد شکم و دیسانتری همراه شود.
مشاهدهٔ تروفوزوئیت حاوی گلبول قرمز بلعیده‌شده، به نفع E. histolytica تهاجمی است. میکروسکوپی معمولی نمی‌تواند E. histolytica را با اطمینان از E. dispar غیربیماری‌زا جدا کند؛ برای افتراق دقیق‌تر از تست آنتی‌ژن یا روش مولکولی استفاده می‌شود.
انگل می‌تواند از راه ورید پورت به کبد برسد و آبسهٔ آمیبی ایجاد کند. درد ربع فوقانی راست، تب و ضایعهٔ کبدی منفرد شایع‌اند؛ محتوای آبسه ممکن است نمای قهوه‌ای شبیه Anchovy paste داشته باشد.
درگیری ریه معمولاً از گسترش آبسهٔ کبدی از دیافراگم ایجاد می‌شود. در این حالت ممکن است تروفوزوئیت در خلط یا مایع پلور یافت شود.
کبد شایع‌ترین محل آمیبیاز خارج‌روده‌ای است.
بیماری تهاجمی با Metronidazole یا Tinidazole درمان می‌شود، اما این داروها کیست‌های داخل لومن را به‌طور قابل‌اعتماد حذف نمی‌کنند. بنابراین پس از درمان بافتی باید یک داروی Luminal مانند Paromomycin تجویز شود.
Acanthamoeba در آب، خاک و گردوغبار یافت می‌شود و هم Trophozoite و هم Cyst آن می‌تواند در بافت دیده شود. دو تظاهر مهم آن کراتیت و Granulomatous amoebic encephalitis یا GAE است.
کراتیت آکانتامبایی بیشتر در مصرف‌کنندگان لنز تماسی دیده می‌شود. شست‌وشوی لنز با آب شیر یا شنا با لنز خطر را افزایش می‌دهد. درد شدید نامتناسب با معاینه و Ring infiltrate از سرنخ‌های مهم‌اند.
کراتیت دردناک در مصرف‌کنندهٔ لنز تماسی باید Acanthamoeba را مطرح کند.
GAE بیشتر در افراد دارای نقص ایمنی یا بیماری مزمن رخ می‌دهد و طی روزها تا هفته‌ها پیشرفت می‌کند. این سیر از PAM ناشی از Naegleria آهسته‌تر است.
Naegleria fowleri یک آمیب گرمادوست آب شیرین است. هنگام ورود آب آلوده به بینی، تروفوزوئیت از مخاط بویایی و صفحهٔ Cribriform به مغز می‌رسد و Primary amoebic meningoencephalitis یا PAM ایجاد می‌کند.
PAM شبیه مننژیت باکتریایی، حاد و بسیار سریع است. بلع آب آلوده معمولاً باعث عفونت نمی‌شود و راه اصلی ورود، بینی است.
افتراق آمیب‌ها بر اساس راه ورود، محل درگیری و شکل تشخیصی انجام می‌شود. E. histolytica بیشتر روده و کبد، Acanthamoeba قرنیه یا مغز و Naegleria دستگاه عصبی مرکزی را درگیر می‌کند.
| انگل | راه یا محل شاخص | بیماری مهم |
|---|---|---|
| Entamoeba histolytica | کولون و انتشار پورت | دیسانتری و آبسهٔ کبدی |
| Acanthamoeba | قرنیه یا CNS | کراتیت و GAE |
| Naegleria fowleri | ورود آب از بینی | PAM |
